Khó vẫn không bỏ xài sang!

ất chấp những nỗ lực của các cơ quan chính phủ nhằm hạn chế nhập khẩu hàng tiêu dùng, kim ngạch nhập khẩu những mặt hàng này vẫn đang có chiều hướng gia tăng.

 

Đánh giá về nhập khẩu hàng tiêu dùng giai đoạn 2005 - 2009 trong một nghiên cứu mới đây của Bộ Công Thương cho thấy, kim ngạch nhập khẩu hàng tiêu dùng vẫn liên tục tăng trưởng với mức tăng bình quân là 47,8%/năm. Thực tế này không chỉ cho thấy, nhu cầu tiêu dùng hàng ngoại của một bộ phận không nhỏ dân cư vẫn hiển hiện trong cuộc sống, thậm chí đang tiếp tục tăng lên, mà còn cho thấy cả những khó khăn trong việc khuyến khích “người Việt dùng hàng Việt”.

“Tiêu dùng quá đà trong bối cảnh khó khăn” là nhận xét của TS Nguyễn Đình Cung - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương trước thực tế số lượng ô tô và xe máy nhập khẩu trong quý I/2010 tăng mạnh. Không chỉ đối với ô tô, xe máy, nhiều loại tivi, máy tính, điện thoại di động đắt tiền vẫn tiếp tục chảy vào Việt Nam, trong khi thu nhập của đại đa số dân cư vẫn còn rất thấp. Việc kim ngạch nhập khẩu hàng tiêu dùng có sự gia tăng mạnh kể từ năm 2006 trở lại đây cũng cho thấy chúng ta vẫn chưa có được những biện pháp hữu hiệu nhằm kiểm soát nhập khẩu hàng tiêu dùng, mà trong đó có không ít mặt hàng trong nước đã sản xuất được.

Theo thống kê của Trung tâm thông tin công nghiệp và thương mại (Bộ Công Thương), năm 2006, do chưa hội nhập toàn diện với kinh tế thế giới, nhập khẩu hàng tiêu dùng của cả nước chỉ đạt 1,3 tỷ USD. Tuy nhiên, khi trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nhập khẩu hàng tiêu dùng đã tăng mạnh, năm 2007 đạt 2,05 tỷ USD, tăng tới 56% so với năm 2006. Biện hộ cho việc tăng trưởng mạnh về kim ngạch nhập khẩu hàng tiêu dùng, các chuyên gia đã đưa ra lý do “giá hàng hóa thế giới tăng cao”. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá hàng hóa thế giới tăng 16% trong năm 2007 thì con số kim ngạch nhập khẩu tăng tới 56% chỉ sau 1 năm nói trên cũng cho thấy sự tấn công ào ạt của hàng ngoại khi thị trường trong nước mở cửa mạnh mẽ.

Đáng chú ý là, trong năm 2008, khi kinh tế thế giới suy thoái với sự sụp đổ của nhiều nền kinh tế lớn, giá cả diễn biến bất thường, lạm phát và thất nghiệp diễn ra trên toàn cầu, thì hàng tiêu dùng nhập khẩu vẫn có chỗ đứng tốt ở Việt Nam. Kim ngạch nhập khẩu hàng tiêu dùng cả năm 2008 lên tới 4,27 tỷ USD, tăng 108,14% so với năm 2007. Nếu năm 2008 là năm đáng ghi nhớ của các nhà sản xuất ô tô trong nước khi họ tiêu thụ được tới 111.000 chiếc, tăng gần 50% so với năm trước đó, thì đối với các nhà nhập khẩu ô tô, kết quả còn ấn tượng hơn khi đã có tới 54.000 chiếc xe nguyên chiếc có tổng trị giá hơn 1 tỷ USD được đưa về Việt Nam, tăng gấp đôi năm 2007 cả về số lượng và giá trị.

Bước sang năm 2009, khi nguồn cung tiền tệ bị hạn chế do chính sách thắt chặt tiền tệ, nhập khẩu đã chịu tác động lớn. Tuy nhiên, bất ngờ là, trong khi kim ngạch nhập khẩu tổng thể năm 2009 giảm 10,7 tỷ USD do giảm kim ngạch ở 25/43 nhóm hàng nhập khẩu thì nhóm hàng tiêu dùng vẫn tăng 13,96% so với năm 2008, đạt kim ngạch 4,86 tỷ USD. Quý 1 năm nay, so với thời điểm đáy của suy thoái kinh tế (quý I/2009), kinh tế thế giới hồi phục mạnh mẽ, nhập khẩu hàng tiêu dùng trong nước tiếp tục xu thế tăng, đạt kim ngạch 1,27 tỷ USD, tăng 30% so với cùng kỳ năm 2009 và 96,32% so với cùng kỳ năm 2008. Không ít chuyên gia đã phải ngán ngẩm với thực tế: là một nước đang phát triển ở trình độ thấp, nhưng tiêu xài hàng xa xỉ đang trở thành mốt ở nhiều người dân Việt Nam. Ô tô ngoại có giá cả triệu đô la không hiếm trên mọi nẻo đường, cần thì đưa về bằng máy bay. Căn hộ triệu đô với toàn trang thiết bị nhập ngoại: bồn tắm, toilet, bồn rửa mặt, bồn massage của Nhật; đồ gỗ, đồ nội thất của Singapore; gạch lát nền của Tây Ban Nha v.v… Đơn cử như ngành hàng dệt may: mặc dù là quốc gia có kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may vào loại lớn trên thế giới và mang lại kim ngạch xuất khẩu lớn nhất nhì choViệt Nam, trên thị trường nội địa, hàng dệt may Việt Nam vẫn bị cạnh tranh mạnh mẽ bởi hàng Trung Quốc ở phân khúc khách hàng có thu nhập thấp, trong khi đối tượng có thu nhập khá trở lên lại hay chọn hàng Thái Lan, Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapore v.v… Rõ ràng, việc kiềm chế nhập khẩu hàng hóa nói chung hay nhập khẩu hàng tiêu dùng nói riêng vẫn chưa có lối ra rõ ràng. Khó có thể tránh được việc hạn chế các doanh nghiệp kinh doanh hàng nhập khẩu một khi rào cản đã được dỡ bỏ, bởi vì sự tồn tại của doanh nghiệp, vì nhu cầu của thị trường vẫn có, họ - với tư cách là doanh nghiệp - vẫn sẽ tìm đủ cách để đáp ứng cho được nhu cầu này hòng tìm kiếm lợi nhuận.

Về phần mình, các cơ quan quản lý luôn gặp phải mâu thuẫn khi vừa phải đưa ra được những biện pháp hữu hiệu như dựng hàng rào thuế quan, hàng rào kỹ thuật để hạn chế nhập khẩu, lại vừa phải thực thi những cam kết mở cửa thị trường, hạ thuế suất nhập khẩu trong bối cảnh nhiều mặt hàng tiêu dùng trong nước chưa thực sự sản xuất được. Ngay cả khi Chính phủ dùng biện pháp hạn chế cung ứng ngoại tệ cho các đối tượng nhập khẩu hàng tiêu dùng thì trên thực tế hàng tiêu dùng vẫn được nhập về bán la liệt. Chủ một cửa hàng nhỏ bán đồ điện tử dân dụng tại phố Huế ở Hà Nội khi được hỏi đã cho hay, mỗi lần nhập hàng về họ cũng chỉ cần khoảng 30 - 40.000 USD, vì vậy họ sẵn sàng mua đô la ở ngoài chợ đen với giá cao hơn một chút để có ngoại tệ nhập hàng về. Dĩ nhiên, so với nhu cầu cả triệu đô la để nhập khẩu nguyên phụ liệu, máy móc thiết bị cho sản xuất và phải mất nhiều tháng mới thu hồi được tiền về thì số ngoại tệ mà các cửa hàng, doanh nghiệp nhập khẩu hàng tiêu dùng cần có thể ít hơn nhiều. Trong khi đó, vòng quay vốn của họ lại nhanh hơn, và quan trọng hơn là họ sẵn sàng mua ngoại tệ với giá cao hơn. Do vậy, hàng tiêu dùng nhập khẩu vẫn tìm được lối về thị trường Việt Nam, bất chấp nỗ lực hạn chế nhập khẩu các mặt hàng này của các cơ quan quản lý nhà nước. Giải quyết bài toán nhập siêu trong bối cảnh sản xuất trong nước kém phát triển và có tính cạnh tranh kém, thị trường ngoại tệ phi chính thức vẫn tồn tại ở qui mô không hề nhỏ, nạn buôn lậu vàng chưa được kiểm soát hiệu quả v.v… dường như là quá khó, nếu không muốn nói là không thể, đối với các cơ quan quản lý nhà nước ở thời điểm này.

(Theo Doanh nhân)